Zrozumienie globalnych ekosystemów pozwala nam lepiej pojąć różnorodność życia na naszej planecie. Jednym z najbardziej surowych, a zarazem fascynujących środowisk jest obszar podbiegunowy. W tym artykule wyjaśniamy dokładnie, czym jest tundra, jakie organizmy ją zamieszkują oraz dlaczego ten ekosystem odgrywa kluczową rolę w stabilizacji klimatu Ziemi.
Czym jest tundra – definicja i najważniejsze informacje
Tundra to bezdrzewna formacja roślinna występująca w najzimniejszych rejonach kuli ziemskiej, głównie na północnej półkuli wokół Oceanu Arktycznego. Jej najbardziej charakterystyczną cechą jest występowanie wieloletniej zmarzliny, czyli warstwy gruntu, która pozostaje zamrożona przez cały rok. W lecie jedynie cienka, wierzchnia warstwa gleby rozmarza, co umożliwia krótki, ale intensywny okres wegetacji roślin.
Ekosystem ten charakteryzuje się bardzo niskimi temperaturami, niskimi opadami oraz silnymi wiatrami, które uniemożliwiają wzrost wysokich drzew. Roślinność tutaj jest niska i płożąca, co pozwala jej przetrwać pod ochronną warstwą śniegu podczas długiej, arktycznej zimy. Tundra jest kluczowym elementem krajobrazu w takich krajach jak Rosja, Kanada, Norwegia czy Stany Zjednoczone (Alaska).
Klimat i warunki panujące na północy
Klimat tundry jest skrajnie trudny dla większości znanych nam gatunków roślin i zwierząt. Zima trwa tutaj od ośmiu do dziesięciu miesięcy w roku, a temperatury mogą spadać poniżej minus pięćdziesięciu stopni Celsjusza. Lato jest bardzo krótkie i chłodne, a temperatura rzadko przekracza dziesięć stopni powyżej zera, co sprawia, że okres wzrostu roślin jest ograniczony do zaledwie kilku tygodni.
Istotne jest również zjawisko dnia i nocy polarnej, które determinuje cykl życia w tym regionie. Podczas lata słońce nie zachodzi przez całą dobę, co pozwala roślinom na niezwykle szybki rozwój mimo niskich temperatur. Z kolei zima w całkowitych ciemnościach zmusza zwierzęta do migracji lub zapadania w stan letargu. Niska ewapotranspiracja sprawia, że mimo małych opadów, latem tundra jest obszarem bardzo podmokłym i pełnym bagien.
Roślinność i zwierzęta – mieszkańcy mroźnej krainy
Mimo ekstremalnych warunków, życie w tym regionie jest bardzo dobrze przystosowane do przetrwania. Roślinność tundry tworzą głównie mchy, porosty, niskie trawy oraz krzewinki. Drzewa, jeśli występują, mają postać karłowatą – przykładem jest wierzba polarna, która dorasta zaledwie do kilku centymetrów wysokości, chroniąc się w ten sposób przed mroźnym wiatrem.
Świat zwierząt jest równie wyspecjalizowany, a mieszkańcy tundry posiadają grube warstwy tłuszczu lub gęste futro. Niektóre gatunki zmieniają ubarwienie na białe w okresie zimowym, aby lepiej kamuflować się na tle śniegu.
Do najbardziej znanych zwierząt zamieszkujących ten obszar należą:
-
renifer (w Ameryce Północnej zwany karibu) – żywi się głównie chrobotkiem reniferowym;
-
lis polarny – posiada niezwykle gęste futro chroniące przed mrozem;
-
leming – mały gryzoń, stanowiący podstawę pożywienia dla wielu drapieżników;
-
sowa śnieżna – majestatyczny ptak polujący na małe ssaki;
-
wół piżmowy – potężny ssak o bardzo długiej i gęstej sierści;
Rodzaje tundry: arktyczna, antarktyczna i górska
Warto wiedzieć, że termin ten nie odnosi się wyłącznie do dalekiej północy, choć to tam występuje najbardziej rozległy obszar tej formacji. Wyróżniamy kilka wariantów tego ekosystemu, które różnią się między sobą położeniem geograficznym oraz specyficznymi warunkami klimatycznymi. Każdy z nich ma unikalne cechy, które przyciągają uwagę naukowców z całego świata.
Tundra górska, nazywana również halami lub połoninami w zależności od regionu, występuje powyżej górnej granicy lasu. Choć panują tam podobnie niskie temperatury, warunki glebowe są inne niż na północy – woda zazwyczaj szybciej spływa ze zboczy, więc grunt nie jest tak podmokły jak w tundrze arktycznej.
Znaczenie ekologiczne i zagrożenia
Obecnie tundra znajduje się w centrum uwagi ze względu na postępujące zmiany klimatyczne. Topnienie wieloletniej zmarzliny powoduje uwalnianie do atmosfery ogromnych ilości metanu, gazu cieplarnianego, który był uwięziony w gruncie przez tysiące lat. Proces ten przyspiesza ocieplenie planety, co stanowi zagrożenie dla globalnej stabilności klimatu.
Ochrona tych kruchych ekosystemów jest niezbędna dla zachowania bioróżnorodności naszej planety. Wiele gatunków zwierząt, takich jak niedźwiedzie polarne czy renifery, traci swoje naturalne siedliska wskutek działalności człowieka i przemysłu wydobywczego. Edukacja na temat tego, czym jest tundra, pomaga zrozumieć, jak bardzo wszystkie elementy ziemskiej przyrody są ze sobą powiązane.
